• SPOSOBY WSPIERANIA ROZWOJU MOWY MAŁEGO DZIECKA

1. Kąpiel słowna przez zabawę
Wykorzystujemy do tego codzienną aktywność słowną. Wykonując daną czynność, opowiadamy o niej, np. „Robię zupę, obieram marchewkę. Popatrz, marchewka jest twarda i pomarańczowa. Dotknij – jest twarda”. Komentujmy możliwie często to, co sami robimy i co robi dziecko. Mówmy do dziecka wyraźnie, wolno, modulujemy głosem, tak by wszystkie wypowiadane przez nas słowa były czytelne. Staramy się wyróżniać – gestem, intonacją – nazwy w wypowiedziach. Opisujemy czynności. Posługujemy się prostymi konstrukcjami gramatycznymi, np. Zobacz! Jedzie czerwony samochód! To jest jabłko, a to jest banan. Pokaż, gdzie jest banan. Czy pamiętasz, co to jest?(banan).
Unikamy zdrobnień (nie utrwalamy zdrobniałych form, którymi posługuje się dziecko, prezentujemy poprawny wzorzec wypowiedzi językowej), np.
Dziecko: Mama, sinka!
Rodzic: Tak, to jest szynka. Chciałeś powiedzieć, mamo, daj mi szynkę?
Tak? Proszę. To jest szynka.
2. Aktywne słuchanie dziecięcych wypowiedzi, obserwacja, podążanie za dzieckiem
Wzmacniamy w dziecku chęć komunikowania się, dostrzegając jego potrzeby. Nie wyręczajmy dziecka w mówieniu, nie starajmy się zrozumieć od razu jego potrzeb – niech próbuje nam je przekazać słowami. Stwarzajmy sytuacje, które motywują do komunikacji werbalnej.
Nie przerywajmy dziecku, pozwólmy dokończyć wypowiedź. Gdy podpowiadamy mu słowa, zwroty, dajmy również możliwość wyboru odpowiedzi. Nasze słownictwo powinno być zróżnicowane, ale znane dziecku. Podstawową formą ćwiczeń powinna być rozmowa/dialog.
3. Dostarczenie poprawnego wzorca wypowiedzi
Gdy dziecko mówi po swojemu, powtarzajmy po nim tę samą treść w poprawnej formie (gramatycznej oraz artykulacyjnej). Nie nalegajmy, żeby dziecko powtarzało słowa. Na początku nie wymagajmy również prawidłowej artykulacji, natomiast dostarczajmy prawidłowy wzorzec, tak by dziecko osłuchało sie z właściwym brzmieniem słowa, nawet jeśli na danym etapie nie potrafi go jeszcze wypowiedzieć.
4. Czytanie bajek, wierszyków, książeczek (z materiałem obrazkowym i literowym)
Czytajmy dziecku książeczki, nazywajmy to, co widzimy na ilustracjach. Sprawdzajmy, czy rozumie wszystkie wyrazy, zadając mu pytania (np. Co to? To jest krowa. Pokaż, gdzie jest krowa? Dobrze, czy pamiętasz jak nazywa się to zwierzę? Co robi? Co się tu dzieje?)
5. Śpiewanie, powtarzanie wierszyków, wyliczanek
Do codziennych zajęć włączmy zabawy ruchowe, najlepiej przy muzyce, piosenkach – świetnie sprawdzają się tu piosenki, podczas śpiewania których pokazujemy części ciała, a także wyklaskiwanie różnych rytmów.
6. Naśladowanie odgłosów
W nabywaniu mowy bardzo dużą rolę odgrywa słuch fonematyczny (zwany mownym). Warto go ćwiczyć. Świetnie sprawdzają się tu wszelkiego rodzaju wyrażenia dźwiękonaśladowcze. Zachęcajmy dziecko do naśladowania odgłosów otoczenia, „mowy” zwierząt, pojazdów, samemu dając przykład, ale też uważnie przysłuchując się naszemu dziecku. Starajmy się łączyć wydawanie różnych dźwięków i naśladowanie odgłosów z ruchami rąk i całego ciała. W wieku 2-4 lat dziecko powinno wysłuchiwać i rozpoznawać odgłosy z otoczenia bez pomocy wzroku.
7. Ćwiczenia palców oraz dłoni
Zręczność palców ma związek ze sprawnym artykułowaniem i mówieniem. Wykorzystujmy wszelkie okazje do lepienia, klejenia, nawlekania koralików, budowania z klocków, patyczków. Nie zapominajmy o zabawach paluszkowych – „Idzie rak nieborak…”, „Sroczka kaszę ważyła...” itp.
8. Ćwiczenia narządów artykulacyjnych
Sprawne funkcjonowanie narządów mowy to warunek prawidłowego wymawiania wszystkich głosek. Warto zadbać o odpowiednią sprawność aparatu mowy, to przełoży się na wyrazistość artykulacyjną tworzonych wypowiedzi.
9. Ćwiczenia oddechowe
Czynność mowy jest nierozerwalnie związana z oddychaniem, a prawidłowe oddychanie jest fundamentem dobrej mowy – stosujmy ćwiczenia oddechowe, dmuchajmy, chuchajmy.
10. Stosowanie pozytywnych wzmocnień motywujących do wypowiedzi werbalnych
Pamiętajmy, by nigdy nie krytykować mowy dziecka i nie porównywać go z rówieśnikami. Rozwój mowy dziecka zależy od wielu czynników (także od rozwoju sfery psychofizycznej), u każdego dziecka te procesy mogą zachodzić inaczej. Warto wzmacniać każdą werbalną wypowiedź , stwarzać okazję do wypowiedzi słownych, zachęcać i motywować do wypowiedzi słownych.


Publikacje pomocne we wspieraniu rozwoju mowy dziecka
1. M. Galewska - Kustra, Uczę się mówić. Pucio mówi pierwsze słowa.
2. M. Galewska - Kustra, Pucio i ćwiczenia z mówienia, czyli nowe słowa i zdania.
3. E.W. Szwajkowscy, Wierszyki ćwiczące języki.
4. Logopedyczny Piotruś - rozwijanie słownictwa oraz myślenia dziecka
5. Pucio - czego brakuje? Układanka, Wydawnictwo Nasza Księgarnia

Inne pozycje:
* R. S. Berner, seria: Ulica Czereśniowa, Wydawnictwo Dwie Siostry
* E. Carle, Bardzo głodna gąsienica oraz inne pozycja, Wydawnictwo Tatarak,
* E.W. Szwajkowscy, Pajdohistoryjki z Jasiem (emocje - relacje - śmieszne sytuacje), Wyd. WIR
* kilkuelementowe historyjki obrazkowe (wyd. Harmonia, wyd. Alexsander: seria Opowiem Ci mamo, WIR, zob. www. edukacyjna.pl)

 

oprac. Barbara Kyrc, logopeda